Opactwo Cystersów w Mogile
Niewątpliwie jednym z najbardziej urokliwych miejsc sakralnych w Krakowie jest Opactwo Cystersów w Mogile. Opactwo znajduje się w I grupie zabytków architektury. Jest jedną z najcenniejszych trzynastowiecznych budowli na terenie ziemi krakowskiej oraz najstarszą budowlą z cegły w Polsce. Architektoniczny zespół tworzy bazylika, pałac opacki, klasztor, przeorat oraz zabudowania gospodarcze. Cystersi pojawili się na wschodnich terenach Krakowa, obecnie wchodzące w skład dzielnicy Nowa Huta, a dawnej wsi Mogiła w 1222 roku. Zostali sprowadzeni przez krakowskiego biskupa Iwona Odrowąża. W okupacji oraz rozbiorów Polski, klasztor mogilski nie został przejęty jak inne klasztory cysterskie, ponieważ leżał w obrębie Wolnego Miasta Krakowa. Jest zatem jednym z niewielu klasztorów na terenie Polski, które istnieją nieprzerwanie na przestrzeni 750 lat. Do klasztoru przylega od zachodu drewniany, późnogotycki kościół świętego Bartłomieja, dawny cmentarz parafialny i dzwonnica. Obecny wygląd kościoła i klasztoru jest efektem osiemnastowiecznej renowacji po wielkim pożarze z 1708 roku. Przez około trzysta lat Opactwo pełniło rolę nekropolii rodu Odrowążów z małopolski. Do dzisiaj przetrwało jedynie 17 płyt nagrobnych, znajdujące się na krużgankach. Kościół klasztorny pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny i świętego Wacława, w 1970 roku otrzymał status Bazyliki Mniejszej. To trójnawowa, ustawiona w kierunku wschodnim świątynia z transeptem oraz przylegającymi do niego kaplicami bliźniaczymi. Organy 36-cio głosowe zbudował w 1927 roku Stanisław Tobola z niedzielnych ofiar wiernych. Po tym wydarzeniu zbieranie na tacę przyjęło się do tradycji klasztoru. Istnieje możliwość zwiedzania klasztoru przez grupy zorganizowane po wcześniejszym zgłoszeniu. Barokowy ołtarz, we wnęce którego umieszczony jest cudowny wizerunek Pana Jezusa Mogilskiego, jest jednym z dziewięciu ołtarzy, który pozostał po pożarze w stanie nienaruszonym. Rzeźba Chrystusa na Krzyżu powstała w XIV wieku, wykonana z drewna wiązu, ma naturalne włosy i zarost, a na biodrach znajduje się przepaska z aksamitu z haftem. Jezus Miłosierny Mogilski słynie z różnych łask i jest miejscem pielgrzymek rzeszy wiernych. Przede wszystkim nabożną cześć oddawali polscy królowie. W klasztorze gościli między innymi Kazimierz Wielki, Władysław Jagiełło, królowa Jadwiga, Zygmunt Stary, Stefan Batory, Michał Korybut Wiśniowiecki. Według niektórych źródeł święta Helena, matka cesarza Konstantyna Wielkiego, odnalazła w Jerozolimie w 326 roku Krzyż Chrystusowy. Cząstka tego krzyża, jako relikwia znajduje się w Opactwie. Średniowieczny ogród zmieniono na plac przygotowany na przyjęcie papieża Jana Pawła II w 1979 roku. Plac otoczony został figurami przedstawiającymi postaci aniołów z atrybutami męki Pańskiej. Do klasztoru przychodzi kilkadziesiąt listów dziennie z prośbą o modlitwę, a statystyki ukazują rosnącą liczbę pątników. Opactwo w Mogile jest zatem największym w Polsce miejscem pielgrzymkowym z kultem Jezusa na Krzyżu.